Kiedy patrzysz w oczy swojego psa, coś się dzieje w twoim mózgu. Dosłownie. Badanie z University of Alabama wykorzystało zaawansowane obrazowanie mózgu, żeby sprawdzić, jak posiadanie zwierzęcia wpływa na naszą głowę. Wyniki okazały się intrygujące: właściciele psów mają nie tylko lepszą pamięć i szybsze reakcje, ale ich mózgi wyglądają biologicznie młodziej – nawet o 15 lat.

To nie kolejne badanie ankietowe, gdzie ludzie sami oceniają swoje samopoczucie. Naukowcy użyli rezonansu magnetycznego, testów poznawczych i zaawansowanych algorytmów do obliczenia "wieku mózgu". I okazuje się, że czworonożni przyjaciele robią z naszymi głowami rzeczy, których nie robi nawet najdroższa dieta czy suplementacja.

Nie tylko właściciele czują się lepiej – ich mózgi są większe

Badanie objęło 95 uczestników w wieku od 20 do 74 lat. Część z nich miała zwierzęta domowe, część nie. Każdy przeszedł szczegółowe testy poznawcze i badanie rezonansem magnetycznym.

Wyniki multiwariantowej analizy były jednoznaczne: posiadanie zwierzęcia wiązało się z wyższym poziomem funkcji poznawczych i większymi strukturami mózgowymi. Ale to właściciele psów wypadli najlepiej – lepiej niż właściciele kotów czy innych zwierząt, i zdecydowanie lepiej niż osoby bez pupili.

Konkretnie, u właścicieli psów naukowcy zaobserwowali:

• Szybsze przetwarzanie informacji – reagowali sprawniej w testach wymagających szybkich reakcji
• Lepsze ukierunkowanie uwagi – sprawniej orientowali się w zadaniach wymagających skupienia
• Silniejszą pamięć epizodyczną – szczególnie zapamiętywanie historii i sekwencji zdarzeń
• Większe objętości mózgu w kluczowych sieciach neuronalnych

Te różnice nie były przypadkowe. Efekty pozostawały istotne statystycznie nawet po uwzględnieniu wieku, wykształcenia, płci i pochodzenia etnicznego uczestników.

Sieci neuronalne, które rosną dzięki psom

Najbardziej fascynująca część badania dotyczy konkretnych obszarów mózgu, które są większe u właścicieli psów. Naukowcy skupili się na trzech kluczowych sieciach:

Sieć uwagi grzbietowej – odpowiedzialna za kierowanie uwagą i skupianie się na istotnych bodźcach. U właścicieli psów ta część mózgu była wyraźnie większa.

Sieć limbiczna – związana z emocjami i pamięcią. Również wykazywała większe objętości u osób z psami.

Sieć trybu domyślnego (DMN) – aktywna, gdy myślimy o sobie, innych ludziach, przeszłości lub przyszłości. Ta sieć jest kluczowa dla tzw. teorii umysłu – zdolności rozumienia perspektywy innych istot.

Co ciekawe, te same sieci są najbardziej podatne na starzenie się i degenerację w chorobach neurodegeneracyjnych. Fakt, że posiadanie psa wiąże się z ich większą objętością, sugeruje potencjalny efekt ochronny.

Mózg młodszy o 15 lat

Najbardziej medialna część badania dotyczy tzw. BrainAGE – wskaźnika "wieku mózgu" obliczanego na podstawie danych obrazowych i poznawczych. Algorytm uczenia maszynowego porównuje strukturę i funkcje mózgu danej osoby z populacyjnymi normami dla różnych grup wiekowych.

Różnica między wiekiem chronologicznym a przewidywanym wiekiem mózgu daje nam wskaźnik biologicznego starzenia się lub odmładzania.

Wyniki były uderzające:

• Właściciele zwierząt mieli mózgi średnio o 15 lat młodsze niż osoby bez pupili
• Właściciele psów mieli mózgi o około 13 lat młodsze niż osoby bez zwierząt
• Właściciele wielu zwierząt wykazywali podobny efekt odmłodzenia – około 12,5 roku

Innymi słowy, 60-latek z psem może mieć mózg funkcjonujący jak u 45-latka bez zwierzęcia. To ogromna różnica, szczególnie w kontekście profilaktyki chorób neurodegeneracyjnych.

Dlaczego akurat psy, a nie koty?

Badanie wykazało, że korzyści poznawcze są najsilniejsze u właścicieli psów. Koty i inne zwierzęta również dawały pewne efekty, ale znacznie słabsze. Dlaczego?

Naukowcy proponują kilka wyjaśnień:

Większa interaktywność. Psy wymagają więcej uwagi i zaangażowania niż koty. Trzeba je wyprowadzać, bawić się z nimi, reagować na ich potrzeby. To ciągłe ćwiczenie dla mózgu.

Konieczność czytania sygnałów. Właściciele psów muszą stale interpretować zachowanie swojego pupila – czy jest głodny, zmęczony, chce się bawić, boi się. To ćwiczy zdolności społeczne i teorię umysłu.

Pamięć i planowanie. Opieka nad psem wymaga pamiętania o karmieniu, spacerach, wizytach u weterynarza. To regularne ćwiczenie pamięci prospektywnej.

Więcej ruchu. Spacery z psem to aktywność fizyczna, która sama w sobie wspiera zdrowie mózgu. Ale naukowcy zaznaczają, że efekty poznawcze pozostawały istotne nawet po uwzględnieniu poziomu aktywności fizycznej.

Czy więcej zwierząt oznacza zdrowszy mózg?

Jednym z oryginalnych aspektów badania była analiza wpływu posiadania wielu zwierząt jednocześnie. Hipoteza była prosta: opieka nad dwoma lub więcej pupilami wymaga więcej wysiłku poznawczego, więc powinna dawać większe korzyści.

Wyniki potwierdziły tę tezę, ale z pewnym zastrzeżeniem. Właściciele wielu zwierząt wykazywali lepszą pamięć epizodyczną niż osoby z jednym pupilem lub bez zwierząt. Jednak efekt na struktury mózgowe był mniej wyraźny.

Co ciekawe, analiza interakcji z wiekiem pokazała, że starsi dorośli (62+) odnosili największe korzyści z posiadania wielu zwierząt. U młodszych osób różnica była mniejsza.

To ma sens: starsi ludzie często mają więcej czasu na opiekę nad zwierzętami i mogą bardziej korzystać z dodatkowej stymulacji poznawczej, którą ta opieka zapewnia.

Co się dzieje w mózgu właściciela psa?

Badacze proponują model teoretyczny wyjaśniający, dlaczego posiadanie zwierzęcia wpływa na mózg:

Wzbogacone środowisko. Podobnie jak szczury w eksperymentach żyjące w klatkach z zabawkami i innymi szczurami mają większe mózgi niż te w pustych klatkach, ludzie ze zwierzętami żyją w bardziej stymulującym środowisku.

Regularna stymulacja społeczna. Interakcje ze zwierzęciem aktywują sieci mózgowe odpowiedzialne za rozumienie innych istot. Badania pokazują, że interpretowanie zachowania psa silniej aktywuje sieć trybu domyślnego niż interpretowanie zachowania ludzi.

Redukcja stresu. Kontakt ze zwierzętami obniża poziom kortyzolu i poprawia nastrój. Przewlekły stres jest jednym z głównych czynników przyspieszających starzenie się mózgu.

Fizyczna aktywność. Spacery z psem to regularna dawka umiarkowanego wysiłku, który poprawia ukrwienie mózgu i wspiera neurogenezę.

Ograniczenia badania – o czym warto pamiętać

Badanie ma pewne ograniczenia, o których autorzy uczciwie informują.

Po pierwsze, jest to badanie przekrojowe – obserwuje uczestników w jednym momencie, nie przez dłuższy czas. Nie możemy być pewni, że to psy „odmładzają" mózgi, a nie że osoby z młodszymi mózgami częściej decydują się na posiadanie psa.

Po drugie, próba była stosunkowo niewielka (95 osób) i ograniczona do mieszkańców Alabamy. Wyniki mogą nie być w pełni reprezentatywne dla innych populacji.

Po trzecie, badacze nie mieli informacji o tym, jak długo uczestnicy posiadali zwierzęta ani o sile więzi z pupilem. Obie te zmienne mogą mieć znaczenie.

Mimo tych ograniczeń, badanie dostarcza twardych dowodów neuroobrazowych na korzyści poznawcze z posiadania zwierząt – i te dowody są przekonujące.

Źródło:

Pet ownership is associated with greater cognitive and brain health in a cross-sectional sample across the adult lifespan – Frontiers in Aging Neuroscience, 2022.